سر نوشت: داشتم فكر ميكردم كه چي شد نتيجه‌ي دادار و دودورهاي پيوند نخاع با سلول شوان!؟ شب  كه بابام داشت روزنامه‌ ميخواند گفت اينجا را بخوان ببين چي نوشته، اين هم اون مطلب: بهبود كيفيت زندگي بيماران ضايعه نخاعي با سلول‌هاي شوآن سلول‌هاي شوآن مهم‌ترين سلول‌هاي حمايتي اعصاب محيطي هستند كه پتانسيل تحريك به رشد انتهاي آكسون‌هاي عصبي آسيب‌ديده را در سلسله اعصاب مركزي دارند. مؤلفان موفق شده‌اند بهبودي رفتاري در مدل تجربي آسيب نخاعي در مقايسه با گروه كنترل پس از 60 روز را نشان دهند. (مجله نوروساينس لترز 2006) تئودور شوآن آلماني در سال 39-1838، سلول شوآن در اعصاب محيطي را كشف كرد و نخستين‌بار سانتياگو رامون كاخال اسپانيايي ترميم‌پذيري سلسله اعصاب مركزي را توضيح داد، اما نتوانست درماني براي آن ارائه كند. هم‌اكنون بسياري از مطالعات تجربي نشان داده است كه در آسيب‌هاي نخاعي حاد و تحت حاد در مدل‌هاي تجربي(حيواني)، پيوند سلولي موجب بهبود حسي – حركتي، به عبارتي بهبود نسبي نسبت به وضع قبل شده است. سلول‌هاي مختلفي از جمله سلول‌هاي پوشش بويايي، سلول‌هاي جنيني، عصبي، سلول‌هاي بنيادي خوني و جنيني، سلول‌هاي سفيد خون و در كنار آن سلول‌هاي شوآن براي اين منظور به‌كار برده شده است. مطالعات سلول درماني در ضايعات نخاعي از سال2000 ميلادي در كشورهاي مختلف دنيا آغاز شده است و مدل‌هاي آزمايشي ابتدايي با سلول‌هاي بنيادي،سلول‌هاي پوششي بويايي و سلول‌هاي بنيادي جنيني در مراكز مختلف انجام شده و روند انجام اين تحقيقات، افزايشي و بهبود كيفي بوده است.در كشور ما هم باتوجه به شيوع بالاي سوانح و بلاياي طبيعي نياز و درخواست براي ارائه تحقيقات در زمينه سلول درماني در ضايعات نخاعي احساس و مطالعات اوليه در مراكز مختلف تحقيقاتي كشور آغاز شد. پوشش 33 بيمار در فاز نخست درمان، معاون پژوهشي مركز تحقيقات ترميم آسيب‌هاي مغزي و نخاعي دانشگاه علوم پزشكي تهران با استناد به نتايج تحقيقاتي مركز تحقيقاتي ترميم آسيب‌هاي مغزي و نخاعي علت كاربرد باليني اين دانش در كشور ما را در ابتدا وجود تعداد زياد مقالاتي كه دال تأثير سلول درماني در مدل‌هاي تجربي آسيب نخاع هستند، عنوان مي‌كند. دكتر هوشنگ صابري در گفت‌وگو با خبرنگار«ايران» مي‌گويد: از ديگر علل كاربرد باليني سلول درماني در ضايعات نخاعي در ايران، همچنين رنجش خاطر و تألم شديد بيماران آسيب نخاعي به علت اختلالات عصبي، حسي، حركتي و كنترل ادرار و مدفوع و مسائل جنسي بوده است، درباره آمار مبتلايان به اين بيماري هم باوجود اين‌كه آمار دقيقي از مبتلايان وجود ندارد، اما واقعيت‌ها نشان مي‌دهد 90 تا 120 هزار بيمار ضايعه نخاعي در كشور ما وجود دارد كه به صورت دقيق دوهزار و 100 نفر آنها جانباز هستند. وي با بيان اين‌كه تحقيقات محققان و پژوهشگران ايران در زمينه سلول درماني در ضايعات نخاعي از سال 2004 آغاز شده است، اظهار مي‌كند: البته اين تحقيقات مسبوق به كشت سلول‌هاي شوآن حيواني بود كه در كشور انجام مي‌شد، مطالعه كشور ما براساس مطالعات تجربي متعدد براي ارزيابي بي‌خطر بودن پيوند سلولي شوآن و همچنين تأثيرات احتمالي آن انجام شد. در سال 2006 اين مطالعات شروع شد و از سال 84در مطالعه فاز يك، 33 بيمار با رعايت اصول اخلاقي خاص زير پوشش درمان با سلول‌هاي شوآن قرار گرفتند.به گفته دكتر صابري به منظور بهينه‌سازي كشت سلول‌هاي شوآن از نمونه‌هاي اخذ شده براساس رضايت تفهيمي، از بيماران مرگ مغزي استفاده شد و با رعايت ساير جنبه‌هاي اخلاقي تحقيقات مانند بي‌خطر بودن روش با استفاده از اتاق تميز با كيفيت ايزو 100 براي كشت سلولي و اتاق عمل، نگهداري سلول در خارج در حداقل زمان،خودداري از استفاده محرك‌هاي رشد سلولي و سلول‌هاي نابالغ به منظور جلوگيري ازسرطان‌زايي و استفاده از سلول‌هاي شوآن بيمار به منظور پيشگيري از رد پيوند و به حداقل رساندن هپاتيت وايدز روند تحقيقات ادامه يافت. وي درباره نحوه انتخاب 33بيمار فاز يك تحقيقات مي‌گويد: اين بيماران باتوجه به ارزيابي سلامت عمومي زيرپوشش درمان رفتند و همه آنها به توانبخشي مداوم توصيه شدند تا براساس سطح ضايعه عملكرد مناسب را به‌دست بياورند و تشويق شدند تا از لوله ادراري منقطع و شرطي‌سازي روده استفاده كنند. به اين منظور درمان‌هاي طبي و رواني مناسب و اقدامات پيشگيري از ايجاد زخم بستر در آنها انجام شده است. در اين شرايط اگر بيمار همچنان رغبت به سلول درماني داشت، زير پوشش غربالگري قرار مي‌گرفت. وي با توضيح اين‌كه در غربالگري براساس كارگروهي و متدولوژي علمي، معيارهاي مشخصي لحاظ شد، توضيح مي‌دهد: سن بيمار بين 20 تا 50 سال، طول ضايعه كمتر از 20 ميلي‌متر و انجام كامل همه درمان‌هاي كلاسيك از جمله معيارها بوده است:بيماراني كه زخم بسترهاي وسيع و مشكلات مفصلي يا مشكل زمينه‌اي قابل حل داشتند وهمچنين در مواردي كه حفره نخاعي در حال گسترش بود، بيماران حذف شدند. لاغري مفرط عضلاني، عفونت‌هاي شديد ادراري و مشكلات روحي – رواني درمان نشده هم از ديگر معيارهاي حذف بيماران بود.بالا رفتن سطح حسي بيماران پس از درمان:معاون پژوهشي مركز تحقيقات ترميم آسيب‌هاي مغزي و نخاعي دانشگاه علوم پزشكي تهران درباره شيوه درمان با سلول‌هاي شوآن مي‌گويد: به اين منظور از ساق پاي بيماران نمونه‌اي از عصب پشت‌پايي به منظور كشت و فرآوري سلولي برداشته شد و پس از يك ماه با رعايت همه آزمايش‌هاي مربوطه از نظر بي‌خطري و عاري بودن از ميكروب، سلول كشت‌شده براي پيوند آماده و به نخاع بيماران در محل آسيب پيوند شد. بيماران زير پوشش درمان مدت دو سال در زمان‌هاي مختلف، معاينه و هر عارضه كوچكي در آنها اعم از عفونت، تومورزايي، نقص عصبي جديد، بيماري‌هاي ويروسي و تغييرات عصبي احتمالي ثبت و بررسي شد. وي درباره نتايج بررسي‌هاي درمان با سلول‌هاي شوآن براي 33 بيمار پس از دو سال توضيح مي‌دهد: 22 مرد و 11 زن با ميانگين سني 9/32 سال و ميانگين 4 سال مدت سپري شده پس از آسيب نخاعي، زير پوشش فاز يك اين درمان قرار گرفتند. شايع‌ترين علت آسيب‌ديدگي اين بيماران تصادف، سقوط از بلندي و اصابت گلوله بود كه 22 مورد در ناحيه پشتي، 9 مورد در ناحيه گردني و دو مورد در ناحيه پشت كمري بوده است و در مجموع در بين بيماران 16 مورد آسيب كامل نخاعي و 17 مورد آسيب ناقص نخاعي داشتند. وي با اشاره به اين‌كه ميانگين طول ضايعه درMRI بيماران 13 بوده است، درباره عوارض مشاهده شده پس از تزريق سلول‌هاي شوآن، اظهار مي‌كند: تب خفيف، استفراغ، سردرد در روزهاي اول پس از عمل و افت عصبي موقتي در روزهاي ابتدايي پس از پيوند از عوارض درمان با سلول‌هاي شوآن در بيماران ضايعات نخاعي بوده كه معمولاً در مدت دو ماه بهبود يافته است و موردي از عفونت عمقي، تومورزايي و كج‌شدگي ستون فقرات به علت اين عمل مشاهده نشده است و حتي در يك مورد كه ميكروسكوپي سلولي نمايانگر وجود ميكروارگانيسم احتمالي بود، عمل انجام نشده و فرآيند دوباره تكرار شد. وي اعلام مي‌كند: نتايج تحقيقات نشان مي‌دهد براساس معاينات، پس از درمان با سلول‌هاي شوآن از نظر حسي به صورت متوسط حس بيمار سه سطح (درماتوم) پائين‌تر آمده و به عبارتي مناطق حسي بيمار افزايش يافته و اين تغييرات از نظر آماري معني‌دار بوده است، اين رقم در ضايعات گردني به 12 سطح حسي افزايش يافته است. همچنين از نظر بهبود حركتي، بيمار از نظر كيفيت زندگي بهبودي چشمگيري نشان داد و اين تغييرات از نظر آماري هم چشمگير بود، هرچند تغييرات حركتي براساس معيار با مخرج پنج، چشمگير نبود.دكتر صابري با اشاره به اين كه در درمان با سلول‌هاي شوآن هرچه بيماري ضايعه نخاعي، كمتر از سه سال بوده، نتايج چشمگيري حاصل شده است، مي‌گويد: دو بيمار از بروز حس ادرار، چهار بيمار از كنترل ادرار، دو بيمار از حس مدفوع و دو بيمار كنترل مدفوع را گزارش كردند و با وجود بيان بهبود شرايط جنسي از سوي بعضي بيماران، بهبود جنسي در تحقيقات ثابت نشد، البته اين به معناي حاصل نشدن مطلق بهبودي نيست. در اين زمينه تغييرات كنترلي در بيماران گردني بارزتر بوده است و فركانس كنترل ادرار از 25 به 5/62 درصد و فركانس كنترل مدفوع از 25 به 5/37 درصد افزايش يافته است. وي با اشاره به اين كه طول مدت آسيب نخاعي در اين مطالعه تحقيقاتي از نظر آماري تأثير چشمگيري بر عملكرد كنترلي نداشته است، مي‌گويد: در عين حال ضريب كيفيت زندگي در بيماران گردني و پشتي افزايش چشمگير داشت و اين افزايش در بيماران با طول مدت بيماري كمتر از سه سال، چشمگير بود. وي با بيان اين كه نتايج تحقيقاتي درمان بيماران ضايعات نخاعي با سلول‌هاي شوآن محققان كشورمان در كنگرهISRT (مركز تحقيقات بين‌المللي آسيب‌هاي نخاعي انگلستان) در سال 2008 ارائه و در گزارش بين‌المللي اين كنگره چاپ شده است، اذعان مي‌كند، براساس اين نتايج، مطالعه فازدو درمان بيماري‌هاي ضايعات نخاعي با سلول‌‌هاي شوآن، در مركز تحقيقات ترميم آسيب‌هاي مغزي و نخاعي صورت گرفت و هم‌اكنون در حال گذراندن مراحل تكميلي است. در حال حاضر هم در فاز سه مطالعه براساس تأييد نتايج فازدو، كارآزمايي باليني تصادفي در زمينه تأثير پيوند سلولي بر تغييرات عصبي بيماران آسيب‌نخاعي انجام مي‌شود. ارائه بسته‌هاي سلامتي به بيماران ضايعه نخاعي: وي با بيان اين كه در فاز دو 72 بيمار زيرپوشش درمان و در مجموع 105 بيمار در اين دو فاز با اين شيوه درمان شدند، درباره مرگ بيماران پس از تزريق سلول‌هاي شوآن اظهار مي‌كند: تاكنون دو مورد مرگ اعلام شده كه يك مورد به علت زخم بستر پيشرفته و سوختگي با آب گرم، دو ماه پس از عمل جراحي اتفاق افتاد و در مورد دوم هم بيمار بهبود يافته، در حادثه رانندگي فوت كرد، البته هيچ يك از اين موارد جزو بيماران مطالعه فاز يك نبوده‌اند و علت فوت ارتباطي با سلول درماني نداشته است. وي درباره اهداف آينده محققان كشور در درمان با سلول‌هاي شوآن مي‌گويد: در آينده تمركز بيشتر ما بر پيشگيري از آسيب‌هاي نخاعي و استفاده از اقدامات بهداشتي در دسترس براي آسيب‌هاي نخاعي و ارائه بسته‌هاي سلامتي براي اين بيماران اعم از آموزش و تكنيك‌هاي ساده زندگي روزمره و خانوادگي است. بيماران هم بايد توجه داشته باشند كه هر نوع مراجعه آنها براي درمان بايد با نظر پزشك معالج آنها در مركز بهداشتي اوليه باشد، يعني اگر بيماري مبتلا به آسيب‌هاي نخاعي است، بايد همه اقدامات درماني او زير نظر متخصص در بيمارستان محل سكونت او انجام شود و در صورت داشتن معيارهاي مورد نظر براي ارجاع از سوي پزشك معرفي شود.منبع